logowanie

przypomnij hasło | zarejestruj się

Żelazo

Pozwala oddychać komórkom

Żelazo umożliwia wytwarzanie hemoglobiny, transportującej tlen z płuc do poszczególnych komórek organizmu oraz substancji magazynującej (mioglobina w mięśniach). Jest też niezbędne do produkcji krwinek białych (zwłaszcza limfocytów T), odpowiedzialnych za odporność organizmu na zakażenia. Inne funkcje tego pierwiastka to:

  • następująca w komórkach regulacja cyklu odpowiedzialnego za produkcję energii, (jako składnik cytochromów - enzymów tworzących wysokoenergetyczne wiązania),
  • zmniejszanie stężenia wolnych rodników (jako składnik peroksydazy),
  • regulacja syntezy DNA,
  • regulacja temperatury ciała,
  • udział w syntezie karnityny (cząsteczki niezbędnej w procesie spalania tłuszczów).

Dobrym źródłem żelaza w pożywieniu są mięso, wątroba, żółtko jaja kurzego, rośliny strączkowe, podroby. Średnie zawartości tego pierwiastka znajdują się w rybach i orzechach. Żelazo dzieli się na hemowe - występujące głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego i niehemowe – zawarte głównie w produktach roślinnych. Ten podział ma znaczenie, ponieważ żelazo hemowe jest lepiej przyswajalne i na jego wchłanianie niewielki wpływ mają inne składniki pożywienia. Wynika stąd, że osoby unikające pokarmów zwierzęcych są szczególnie narażone na niedobory tego pierwiastka. Poza tym osoby stosujące duże ilości środków przeciwzapalnych (aspiryna), leków zmniejszających kwaśność soku żołądkowego i chorujące na achlorhydrię (zmniejszona produkcja kwasu solnego w żołądku) mogą mieć zmniejszone zasoby żelaza w organizmie. Kiedyś dla przeciwdziałania anemii pito wino, w którym moczyły się… gwoździe!

Wchłanianie żelaza pochodzącego z produktów roślinnych (w postaci niehemowej) jest w dużym stopniu zależne od pozostałych składników diety. I tak głównym czynnikiem stymulującym wchłanianie żelaza jest witamina C. Zwiększa ona dwu-, a nawet trzykrotnie jego przyswajalność. Mięso, drób i ryby zawierają aminokwas cysteinę, zwaną czynnikiem mięsnym. Jego mniejsze wchłanianie mogą powodować pokarmy zawierające duże ilości kwasu fitynowego, takie jak otręby, soja (4-5-krotne obniżenie), a także pokarmy zawierające związki polifenolowe, takie jak kawa (obniżenie o ok. 40%), herbata (obniżenie o ok. 60%), czerwone wino (obniżenie o ok. 75%). Inne czynniki obniżające wchłanianie żelaza z pożywienia to produkty zawierające wapń, jaja kurze, białka roślin strączkowych, a także pokarmy bogate w miedź, cynk i mangan.

Jeśli masz za dużo żelaza

Jeśli przez długi okres w pożywieniu było za dużo żelaza, może to powodować kumulację tego pierwiastka w organizmie, bóle brzucha, zaburzenia rytmu serca oraz uszkodzenie wątroby, układu nerwowego, przewodu pokarmowego i nerek.

Jeśli masz za mało żelaza

Jeśli przez długi okres w diecie było za mało żelaza, może to powodować niedokrwistość (niedostateczne wytwarzanie czerwonych krwinek - anemia), wzmożoną podatność na infekcje, zaburzenia regeneracji nabłonków, nadmierną łamliwość włosów i paznokci, zmniejszoną wydolność fizyczną, a także zmniejszenie wydajności pracy umysłowej i osłabienie umiejętności uczenia się u dzieci. U kobiet ciężarnych niedobory żelaza mogą powodować poważne zaburzenia rozwoju płodu.