Jod
Opis
Jod (J) jest składnikiem mineralnym wykorzystywanym przez organizm do produkcji hormonów tarczycy - tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3) i jego funkcja jest ściśle związana z ich działaniem. Oba te hormony są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania całego organizmu, powodują:
- wzrost przemiany materii, przez zwiększenie procesów utleniania tkankowego
- wzrost syntezy białek - dodatni bilans azotowy - i węglowodanów
- prawidłowy rozwój układu nerwowego
- prawidłowy rozwój układu kostnego.
Poza tym hormony te wpływają na poziom cholesterolu (pobudzają syntezę i rozpad), zwiększają siłę skurczu serca, biorą udział w regulacji ciśnienia tętniczego krwi i pełnią kluczową rolę w prawidłowym rozwoju płodu.
Zawartość jodu w pokarmach zależy głównie od ilości tego pierwiastka w glebie i wodzie. Najbogatszymi źródłami jodu są produkty pochodzenia morskiego, rośliny strączkowe, mleko i produkty mleczne. Bardzo ważnym źródłem jest też wzbogacana w jod sól (sól jodowana), która u osób mieszkających daleko od morza jest podstawowym źródłem, znaczenie w dostarczaniu jodu ma również woda pitna.
Zapotrzebowanie
Dobowe zapotrzebowanie jest zależne od wieku i wynosi od około 40 - 50 µg u niemowląt, 70 - 120 µg u dzieci do 10 roku życia i około 130 - 160 µg u młodzieży i dorosłych kobiet i mężczyzn. Większe zapotrzebowanie wykazują kobiety w ciąży (180 µg) i karmiące (200 µg). Dawki, których nie należy przekraczać wynoszą 1000 µg.
Gdy masz za dużo...
Zbyt duże spożycie jodu powoduje wystąpienie tzw. jodzicy, która objawia się:
- nadmiernym wydzielaniem śliny;
- nadmiernym wydzielaniem śluzu w oskrzelach;
- wystąpieniem objawów przypominających katar;
- nudnościami;
- wymiotami;
- biegunką;
- pojawieniem się zmian skórnych;
- zaburzeniami w produkcji hormonów tarczycy (zarówno nadczynność jak i niedoczynność).
Gdy masz za mało...
Niedobór jodu powoduje zmniejszenie wytwarzania hormonów i związane z tym bardzo poważne objawy niedoczynności tarczycy:
- powiększenie tarczycy (wole);
- otyłość;
- apatia;
- objawy ciągłego zmęczenia;
- nadwrażliwość na zimno;
- zaburzenia wzrostu i rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży;
- zaburzenia rozwoju psychicznego (wrodzony niedobór hormonów tarczycy nazywany jest kretynizmem);
- zaburzenia rozrodczości kobiet.
Zaobserwowano również zwiększenie umieralności noworodków matek z niedoborami jodu, ciężkie trwałe uszkodzenia neurologiczne takich noworodków (głuchota, niedorozwój umysłowy).
Informacje dodatkowe
Powiększenie tarczycy (wole) może wystąpić przy prawidłowym spożyciu jodu, w przypadku gdy spożywamy także produkty zawierające tzw. czynniki wolotwórcze - progoitrynę (znajdującą się m.in. w kapuście, brukselce, roślinach strączkowych, kalafiorze), substancje te powodują zmniejszanie przyswajania jodu przez tarczyce, co może przypominać objawami niedobór jodu w pożywieniu.
Obróbka termiczna produktów spożywczych, powoduje znaczące straty ilości, znajdującego się w nich, jodu, i tak gotowanie to strata ok. 50%, a pieczenie i grilowanie - strata ok. 20%.
