Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe
Opis
Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), zwane przez niektórych witaminą F, są to wielonienasycone kwasy, które nie mogą być produkowane w organizmie człowieka i muszą być dostarczone z pokarmem. Zaliczamy tutaj kwasy tłuszczowe: linolowy (chemicznie oznaczany C18:2 n - 6) i alfa - linolenowy (C18:3 n - 3), oraz kilka innych (np. C20:4 n - 6, C20:5 n - 3), które jednak nie muszą być dostarczane, jeżeli jest wystarczająca ilość dwóch pierwszych.
Niezbędne kwasy tłuszczowe możemy podzielić na dwie grupy o niewiele różniących się właściwościach biologicznych. Ten podział jest uzależniony od budowy chemicznej, a konkretnie od miejsca wystąpienia pierwszego wiązania nienasyconego. Jeżeli takie wiązanie jest na miejscu 3. (w naszym oznaczeniu n - 3), to mówimy o kwasach z grupy OMEGA 3, natomiast jeśli jest na 6. (n - 6), jest to kwas OMEGA 6. Związki zaliczane do grupy OMEGA 6 odznaczają się wyższą aktywnością biologiczną.
Opisywane kwasy są niezbędne dla prawidłowego rozwoju młodych organizmów i zachowania zdrowia u osób dorosłych. Poza funkcją budulcową, wykorzystywane są do tworzenia prostaglandyn (hormonów tkankowych), wpływających na czynność układu krążenia, na trawienie i wiele innych procesów. Biorą udział w transportowaniu lipidów w ustroju, przez co powodują obniżenie stężenia cholesterolu, wpływają również na zmniejszenie agregacji płytek krwi, przez co w sumie zapobiegają powstawaniu zakrzepów i miażdżycy.
Opisywane związki występują głównie w pokarmach roślinnych i w tłuszczu ryb morskich. Dobre źródła to olej kukurydziany, sojowy, słonecznikowy, oraz ryby łosoś i dorsz.
Zapotrzebowanie
Dobowe spożycie niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych zostało ustalone na poziomie około 3 - 4% dobowego zapotrzebowania energetycznego, stanowi to ok. 7 - 10 gramów na dobę.
Ważny jest także stosunek spożywanych kwasów OMEGA 6 do OMEGA 3, który powinien wynosić w granicach 4 - 6.
Gdy masz za dużo...
Nadmierne spożycie NNKT, szczególnie z grupy OMEGA 6, może w zdecydowany sposób nasilać tworzenie wolnych rodników, co powoduje szereg niekorzystnych skutków.
Gdy masz za mało...
Objawy niedoboru NNKT w diecie obserwuje się głównie u niemowląt i małych dzieci, u których rozwijają się szybciej i są bardziej nasilone, natomiast u ludzi dorosłych taki stan występuje bardzo rzadko. Główne symptomy to:
- zahamowanie wzrostu;
- zmiany skórne;
- odbarwienie skóry;
- zwiększona wrażliwość na zakażenia;
- bezpłodność;
- uszkodzenie nerek;
- stłuszczenie wątroby;
- pogorszenie ostrości wzroku;
- osłabienie serca;
- zmniejszenie produkcji krwinek (czerwonych i płytek).
