Energia
Opis
Jedną z podstawowych funkcji pokarmów, które spożywamy, jest dostarczanie organizmowi składników odżywczych, które mogą być wykorzystane do produkcji niezbędnej do życia energii. Energia ta jest wytwarzana w procesach wewnątrzkomórkowego, enzymatycznego utleniania energetycznych składników pożywienia. Składniki których główną funkcją jest dostarczanie energii to węglowodany i tłuszcze, oczywiście ich działanie nie jest tak jednostronne, pełnią również funkcje budulcowe i regulacyjne. Inaczej jest z białkami, bo ich głównym celem jest dostarczanie materiału do budowy tkanek i organów, a to co nie zostanie w taki sposób wykorzystane może nam dać energię. Energię w niewielkim stopniu możemy również uzyskiwać z utleniania alkoholi i różnych kwasów organicznych zawartych w pożywieniu.
Największą wartość energetyczną posiadają tłuszcze, z każdego grama organizm wytwarza około 9 kilokalorii, wskaźnik ten dla węglowodanów i białek wynosi około 4 kilokalorie. Podane liczby (tzw. równoważniki energetyczne Atwatera) są wartościami przybliżonymi, ponieważ ich rzeczywista wielkość zależy w dużym stopniu od strawności i przyswajalności zawartych w pokarmie składników energetycznych.
Zapotrzebowanie
Używając pojęcia "zapotrzebowanie na energię" musimy pamiętać, że ma ono dwa znaczenia. Pierwsze to zapotrzebowanie indywidualne, które oznacza ilość energii równoważącą wydatek konkretnej osoby, uwzględniając jej płeć, wiek, masę i wysokość ciała, skład ciała, aktywność zawodową i pozazawodową, a także w niewielkim stopniu warunki klimatyczne. Ustalenie takiej wartości jest bardzo trudne i wymaga przeprowadzenia skomplikowanych badań. Natomiast wartości, które podawane są w tabelach zapotrzebowania, jest to tzw. zapotrzebowanie dla grup ludności. Ta wartość nie może być używana do planowania jadłospisu konkretnej osoby, ponieważ istnieją znaczne różnice dla osób zaliczonych to tej samej grupy.
Z tych powodów, aby ustalić przybliżone zapotrzebowanie dla siebie, należy uwzględnić dodatkową aktywność fizyczną i dodać ją do wartości podanej w tabelach.
Gdy masz za dużo...
Spożycie nadmiernych ilości energii prowadzi do wystąpienia nadwagi, otyłości i wielu związanych z tym zaburzeń, które są bardzo niebezpieczna dla zdrowia i życia. Wymienić tutaj można:
- miażdżycę tętnic;
- nadciśnienie tętnicze;
- hiperlipidemię (zbyt dużą ilość tłuszczu we krwi);
- cukrzycę typu 2 (oporność na insulinę);
- choroby serca (niewydolność, zawał);
- zwiększoną skłonność do infekcji;
- zaparcia;
- stłuszczenie i marskość wątroby;
- kamicę żółciową;
- kłopoty z trzustką (zapalenie, nadmierne obciążenie węglowodanami);
- przepukliny;
- żylaki kończyn dolnych;
- zaburzenia oddychania (płytki, szybki oddech, duszność);
- zwyrodnienia nadmiernie obciążonych stawów (kręgosłupa, kończyn dolnych);
- zaburzenia miesiączkowania, powikłania w czasie ciąży, bezpłodność;
- zwiększone ryzyko wystąpienia nowotworów (jelit, pęcherzyka żółciowego, piersi, jajników).
U osób otyłych zaobserwowano również gorsze wyniki leczenia, częstsze powikłania po leczeniu chorób i zwiększone ryzyko przy przeprowadzaniu zabiegów operacyjnych. Wszystkie wymienione czynniki powodują wzrost śmiertelności osób, które mają nadmierną masę ciała.
Gdy masz za mało...
Przyjmowanie zbyt małych ilości energii również wpływa niekorzystnie na nasz organizm.
Pierwsze objawy niedożywienia to:
- kłopoty z koncentracją;
- zabrzenia pamięci;
- nerwowość i drażliwość;
- osłabienie;
- omdlenia.
Objawy pojawiające się przy trwających dłużej niedoborach energii są następujące:
- zmiany skórne (suchość, mała elastyczność, łuszczenie);
- łamliwość i kruchość włosów;
- zaburzenia widzenia;
- zanik tkanki mięśniowej;
- zaburzenia ze strony układu pokarmowego (bóle brzucha, zaparcia);
- obniżone ciśnienie tętnicze;
- osteoporoza (osłabienie kości);
- zaburzenia miesiączkowania, bezpłodność.
Trzeba tutaj zaznaczyć, że niespotykane są izolowane niedobory energii, brak w diecie składników energetycznych zawsze wiąże się z niedoborami pozostałych składników pokarmowych.
Informacje dodatkowe
Wartości energetyczne produktów są podawane w kilokaloriach (kcal) lub kilodżulach (kJ), aby przeliczać te jednostki między sobą należy pamiętać, że 1 kcal = 4,184 kJ, czyli 1 kJ = 0,239 kcal.
