Znaczenie i rodzaj cholesterolu
Całkowity cholesterol w osoczu krwi jest wskaźnikiem ryzyka choroby wieńcowej i udaru mózgu. Cholesterol jednak jest niezbędny do życia gdyż wchodzi w skład błon komórkowych, tkanki nerwowej i osocza. Z niego powstają: witamina D, kwasy żółciowe oraz hormony płciowe, na przykład estrogeny i testosteron.
Cholesterol we krwi występuje w powiązaniu z białkami w postaci lipoprotein.
Lipoproteiny o niskiej gęstości LDL transportują cholesterol do komórek ustrojowych. W naczyniach krwionośnych LDL przy sprzyjających warunkach tworzy blaszki miażdżycowe. Cholesterol LDL jest z tego powodu nazywany „złym cholesterolem”. Im wyższy jego poziom tym większa jest możliwość zawału serca i udaru mózgu.
Lipoproteiny o dużej gęstości HDL transportują cholesterol z naczyń tętniczych do wątroby. HDL ma działanie przeciwmiażdżycowe i z tego powodu nazywany jest „dobrym cholesterolem”.
[b]Skąd bierze się cholesterol w naszym organizmie i dlaczego istnieje problem jego nadmiaru?
[/b]
Cholesterol obecny we krwi człowieka pochodzi z dwóch źródeł:
- 70% syntetyzuje wątroba,
- 30% dostarcza pożywienie.
Dieta wielu osób zawiera zbyt dużo kwasów tłuszczowych nasyconych (tłuszczów zwierzęcych) i trans. Właśnie tłuszcze zwierzęce (z wyjątkiem tłuszczu z ryb) uważane są za główną przyczynę nadmiernej produkcji cholesterolu przez nasz organizm, co powoduje jego wysokie stężenie we krwi. Cholesterol spożywany jest również przyczyną jego podwyższonej zawartości we krwi
Jakie powinno być stężenie cholesterolu?
Według wytycznych Amerykańskiego Narodowego Programu Edukacji Cholesterolowej (NCEP) całkowity poziom cholesterolu we krwi powinien być niższy lub równy 200 mg/dl (200 mg/100ml), co odpowiada 5,2 mmol/l.
Zdarza się jednak tak, że osoby posiadające cholesterol poniżej 5,2 mmol/l posiadają wysoki wskaźnik uwapnienia tętnic (większy rozwój miażdżycy) i ulegają częściej zawałom i udarom niż osoby posiadające cholesterol powyżej normy. Przyczyną tego jest stężenie złego cholesterolu LDL. Możemy mieć niskie stężenie cholesterolu całkowitego ale wysokie stężenie złego cholesterolu LDL a tym samym niskie stężenie dobrego cholesterolu HDL.
Z tych względów powinniśmy kontrolować swoją zawartość LDL i HDL aby w przypadku niepokojącego wyniku zastosować odpowiednią dietę.
Wytyczne NCEP dotyczące stężenia cholesterolu LDL (złego cholesterolu)
99mg/dl (2,6 mmol/l) lub poniżej – optymalne.
100-129 mg/dl (2,6 - 3,4 mmol/l) – nieco powyżej optymalnego.
130-159 mg/dl (3,4 - 4,1 mmol/l) – na granicy wysokiego.
160 – 189 mg/dl (4,1 – 4,9 mmol/l) – wysokie.
Stężenie powyżej 190 mg/dl (4,9 mmol/l) uważa się za bardzo wysokie.
Wytyczne NCEP dotyczące stężenia cholesterolu HDL (dobrego cholesterolu)
Optymalne stężenie HDL wynosi 60 mg/dl (1,55 mmol/l) lub więcej.
Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne uznaje za czynnik ryzyka HDL poniżej 50 mg/dl (1,3 mmol/l) dla kobiet i poniżej 40 mg/dl (1,0 mmol/l) dla mężczyzn.
Czy może się zdarzyć tak, że osoby o niskim stężeniu LDL mają wyższy wskaźnik uwapnienia tętnic niż osoby o większym stężeniu LDL?
Odpowiedź brzmi: tak. Nowe badania wykazały, że cholesterol zły dzieli się na bardzo zły i mniej zły. Podobnie dobry cholesterol HDL dzieli się na bardzo dobry i mniej dobry. Jakość cholesterolu można poprawić poprzez schudnięcie, regularne ćwiczenia fizyczne i przyjmowanie odpowiednich leków.
Czy higieniczny tryb życia daje wszystkim gwarancję zapobiegania miażdżycy?
Są osoby, które pomimo higienicznego trybu życia (odpowiednia dieta, ruch, unikanie stresu) mają problemy wynikające z miażdżycy naczyń krwionośnych. Co jest tego przyczyną? Zaawansowane badanie krwi pozwala ustalić stężenie LDL o nazwie lipoproteina (a) w skrócie Lp(a) o stężeniu której decydują czynniki genetyczne. Lp(a) można obniżyć tylko za pomocą wysokiej dawki niacyny po konsultacji z lekarzem.
Arthur Agatston, autor opracowania p.t. „Program dla serca” radzi pacjentom z grupy wysokiego ryzyka obniżenie złego cholesterolu LDL do 70 mg/dl (1,8 mmol/l).
Opracował: Krzysztof Zakrzowski - uczeń Zespołu Szkół nr 7 w Tychach
Konsultant: Pazera Tadeusz – nauczyciel Zespołu Szkół nr 7 w Tychach
Źródła opracowania:
Agatston A.,przełożyła Jóźwiak B.: Program dla serca. Dom Wydawniczy Rebis; Poznań 2007
Michel M.:Dieta dla biznesmena;ARTVITAE Sp.z o.o.; Warszawa 2006
Czerwieńska D., Gulińska E.: Podstawy żywienia człowieka. WSiP, Warszawa 2005
Duda G.:Żywieniowa profilaktyka miażdżycy; seria popularno-naukowa nr 20;PTTŻ – ODDZIAŁ WIELKOPOLSKI;Akademia Rolnicza w Poznaniu, Poznań - 2000